از کهکشان گوتنبرگ تا افق متاورس

چگونه سوگیری در خبر را تشخیص دهیم

گاهی اوقات ما از «سوگیری در خبرها» شکایت می کنیم. حقیقت این است که مفهوم «عینیت» تنها یک ایده آل در روزنامه نگاری است و هر گزارش خبری تحت تاثیر نگرش ها و پیش زمینه های مصاحبه شوندگان، نویسندگان، عکاسان و سردبیران تحت تاثیر قرار می گیرد.

از سوی دیگر، همه سوگیری های خبری عمدی و آگاهانه نیست. با این وجود، شما با آشنایی با تکنیک های ژورنالیستی که سبب سوگیری در خبر می شود، می توانید به عنوان یک خواننده یا بیننده آگاه با خبرها روبه رو شوید:

• سوگیری از طریق گزینش یا حذف

هر سردبیر می تواند از طریق  استفاده یا عدم استفاده از عناصر خبری خاص در خبر سوگیری ایجاد کند. در واقع، هر گزارش خبری، شامل تعدادی از عناصر خبری است در حالی که برخی دیگر از عناصر از درون آن حذف شده اند. بدین ترتیب، خوانندگان یا شنوندگان از خبر وقوع یک رویداد تحت تاثیرعقیده های متفاوت و متمایز آگاه می شوند. مثلا اگر، در یک سخنرانی، گروهی از مردم ابراز ناخشنودی خود را با هو کردن به نمایش بگذارند، این امکان وجود دارد که خبر چنین واکنشی به دو صورت توصیف شود. جلب توجه مخاطب نسبت به آن واکنش به صورت «سخنرانی با تمسخر و ابراز ناخشنودی مواجه شد»، نادیده انگاشتن واکنش با استفاده از عبارت «شمار اندکی مخالف».

فراموش نکنید، سوگیری از طریق حذف اجزاء خبر به سختی قابل تشخیص است و فقط از طریق مقایسه خبر گزارش شده از خروجی های مختلف، نحوه سوگیری قابل تشخیص است.

• سو گیری از طریق جاگذاری(تعیین محل)

خوانندگان روزنامه ها بر اساس این که گزارش های صفحه نخست از گزارش های صفحات بعد، مهمتر است، درباره خبرها قضاوت می کنند . در برنامه های خبری رادیو و تلویزیون نیز، گزارش های خبری مهم در ابتدای برنامه خبری و خبرهای با اهمیت کمتر به دنبال آن آورده می شود. بدین ترتیب، محل ذکر یک گزارش خبری، بر تشخیص اهمیت خبر توسط خوانندگان یا بینندگان بسیار موثر است.

• سوگیری از طریق تیترها

بسیاری از مردم فقط تیترهای اخبار را می خوانند. بی گمان، تیترها مهمترین بخش از روزنامه ها هستند که توسط خوانندگان خوانده می شوند. تیترها مختصر و مفید هستند و به همان اندازه نیز سوگیری و قضاوت های مخفی را به خوانندگان القا می کنند. تیترها، هیجانات را انتقال می دهند. بدین ترتیب،  تیترها به خوبی می توانند یک رویداد خبری را تایید و یا آن را محکوم و تقبیح کنند.

• سوگیری به وسیله عکس ها، شرح عکس ها و زاویه عکس.

برخی از عکس ها، اشخاص را بهتر از آنچه در واقعیت، هستند به تصویر می کشند. مثلا، یک عکس می تواند فردی را ناخوشایند نشان دهد. گزینش عکس های تاثیر گذار برای نمایش در تلویزیون و یا استفاده در روزنامه ها، بسیار مهم است – برای نمونه عکس کاندیداهای ریاست جمهوری. همچنین، کاربرد شرح عکس در روزنامه ها، پتانسیل بالایی برای القای سوگیری در ذهن مخاطبان دارد.

• سوگیری از طریق استفاده از نام ها و عناوین

رسانه های خبری اغلب صفت ها یا عنوان هایی را برای توصیف افراد، مکان ها و حوادث به کار می برند. برای مثال، رسانه های خبری از اصطلاحی چون «تروریست» یا «مبارز آزادی» برای توصیف افراد استفاده می کنند. استفاده از چنین برچسب هایی یک شاخص مهم القای سوگیری در خبر محسوب می شود.

• سوگیری از طریق آمار و ارقام

رسانه ها برای اینکه یک حادثه برای مخاطبان دیدنی تر شود (و بدین ترتیب از ارزش مطالعه برخوردار شود)، آمار و ارقام را بالا و پایین می آورند. برای نمونه، کاربرد جمله «صد تن در سقوط هواپیما مجروح شدند» به اندازه جمله «فقط تعداد معدودی در حادثه سقوط هواپیما صدمه دیدند» می تواند منعکس کننده سوگیری افرادی باشد که این ارقام را دست کاری می کنند.

• سوگیری به وسیله منابع کنترل کننده

برای تشخیص سوگیری، منابع خبری و سخن پراکنی را در نظر بگیرید. آیا اطلاعات، توسط خبرنگاران، شاهدان عینی، پلیس، ماموران آتش نشانی، کارمندان دولتی منصوب شده یا انتخاب شده، بیان می شود؟ هر کدام از این منابع، دیدگاه و سوگیری ویژه ای دارند که در گزارش خبری وارد می کنند. شرکت ها و مدیران روابط عمومی ها در خبرنامه هایی که تهیه می کنند در خبرها، عکس ها یا ویدیوها اغراق می کنند. اغلب خبرها با حوادث کذبی (اظهارات، اعتراض ها، رویدادها، سخنرانی ها و جشن ها) همراهند که به خبرهای پوشش داده شده وزن می دهد.

• واژگان و تن صدا

استفاده از واژگان مثبت و منفی یا واژگان با معنای ضمنی خاص وهمچنین تن صدای گویندگان می تواند به طور موثری بر سوگیری خواننده یا بیننده موثر باشد.